OLSZTYN - największe miasto i stolica województwa warmińsko-mazurskiego, archidiecezji warmińskiej, a od 1992 metropolii warmińskiej. Główny oœrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy, siedziba władz i najważniejszych instytucji regionu, a także ważny węzeł kolejowy i drogowy. Olsztyn leży w południowej częœci Warmii, historyczej krainy należšcej w latach 1466-1772 do Rzeczypospolitej. Wbrew powszechnej opinii nie jest położony na Mazurach.Olsztyn położony jest w œrodkowej częœci województwa warmińsko-mazurskiego nad rzekš Łynš, w granicach Pojezierza Olsztyńskiego, które wchodzi w skład makroregionu Pojezierza Mazurskiego. Olsztyn leży 87 km od granicy z Rosjš i ok. 140 km od Kaliningradu. Odległoœci: * Warszawa - 215 km * Gdańsk - 156 km * Toruń - 172 km * Białystok - 223 km Tereny zielone Lasy zajmujš 21,2% powierzchni miasta. Ponad połowa to zwarty kompleks Lasu Miejskiego (1050 ha), pełnišcy przede wszystkim funkcje terenów rekreacyjno - wypoczynkowych oraz turystyczno - krajoznawczych. Zieleń miejska zajmuje 560 ha (6,5% powierzchni miasta). Urzšdzona jest w postaci licznych parków, zieleńców, skwerów oraz trzech ponadstuletnich cmentarzy. [edytuj] Rezerwaty przyrody Na terenie Olsztyna znajdujš się dwa rezerwaty przyrody roœlinnoœci torfowej: * Mszar - powierzchnia: 4 ha, ustanowiony w 1953 roku * Redykajny - powierzchnia: 10 ha, ustanowiony w 1949 roku [edytuj] Gospodarka Olsztyn jest głównym oœrodkiem przemysłu: * oponiarskiego (największa fabryka opon w Polsce, Michelin), * drzewnego, * spożywczego (mięsny, mleczarski, młynarski, browar), * meblarskiego, * odzieżowego, * œrodków transportu, * materiałów budowlanych, * poligraficznego. Pierwsze wzmianka o mieœcie pochodzi z roku 1334. Prawa miejskie oraz nazwę "Allenstein" (pruska nazwa Łyny - Alna) nadano 31 paŸdziernika 1353 roku. Polskš nazwę - Olsztyn zaczęto stosować w wieku XVI. W drugiej połowie XIV wieku wzniesiono wielki koœciół pod wezwaniem œw. Jakuba Apostoła, który uchodzi za jeden z najwybitniejszych przykładów gotyku ceglanego w Polsce. Do dnia dzisiejszego przetrwała wytyczona wtedy sieć ulic i częœć imponujšcych fortyfikacji, a wiele istniejšcych dziœ na obszarze Starego Miasta domów wspiera się o œredniowieczne fundamenty. Liczne wojny XV wieku niejednokrotnie niszczyły młode jeszcze miasto. Na mocy traktatu pokojowego zawartego w 1466 roku w Toruniu, Olsztyn wraz z całš Warmiš przeszedł pod zwierzchnictwo Polski. Zamek Powiększ Zamek Kolejna wojna, wywołana w latach 1519-1521 przez zakon krzyżacki spustoszyła południowš Warmię. Ówczesnym administratorem dóbr kapituły warmińskiej był kanonik fromborski rodem z Torunia, największy astronom Renesansu – Mikołaj Kopernik. Podjšł on wielkš akcję zasiedlania rejonu sprowadzajšc mówišcych po polsku osadników z Mazowsza. Kolejny wiek to rozkwit miasta, korzystnie położonego na ruchliwym szlaku Królewiec-Warszawa. Rozwój został powstrzymany przez wojny północne w XVII i XVIII wieku, a wielka zaraza lat 1709-1712 wyludniła miasteczko niemal całkowicie. Dzięki wsparciu kapituły Olsztyn w cišgu XVIII wieku zdołał poprawić swe położenie. W okresie rozbiorów Warmię wcielono do Królestwa Prus. W 1807 roku Olsztyn goœcił samego cesarza Francuzów. Po wojnach napoleońskich w Prusach utworzono samorzšd terytorialny, a w 1818 roku powstał powiat olsztyński. Druga połowa XIX wieku to dynamiczny rozwój pod rzšdami burmistrza Roberta Zakrzewskiego, a następnie Oskara Beliana. W 1867 - powstaje nowoczesny jak na owe czasy szpital, w 1873 - połšczenie kolejowe z Toruniem i pierwsza œwiecka szkoła, w 1877 - gimnazjum. Liczba mieszkańców w tym okresie wzrosła z 4 000 w 1846, poprzez 6 000 w 1875 do 25 000 w 1895 roku. W tym samym okresie Olsztyn stał się oœrodkiem polskiego ruchu narodowego na Warmii. W kwietniu 1886 roku ukazał się pierwszy numer "Gazety Olsztyńskiej", polskiego pisma wydawanego bez przerwy do 1939 roku przez rodziny Liszewskich i Pieniężnych. W ostatnich latach XIX wieku i na poczštku XX wzniesiono nowe gmachy publiczne, między innymi nowy ratusz w stylu holenderskiego renesansu, neogotyckie koœcioły Najœwiętszego Serca Pana Jezusa i œw. Józefa, siedzibę rejencji, zbudowano też nowoczesne dzielnice mieszkaniowe. W roku 1890 położono instalację gazowš, a w 1892 zadzwonił pierwszy telefon, szeœć lat póŸniej doszedł nowoczesny wodocišg, a w 1907 - elektrycznoœć. Na ulicach pojawiły się tramwaje, a niewiele póŸniej otwarto lotnisko. Stary Ratusz Powiększ Stary Ratusz Po I wojnie œwiatowej o przyszłej przynależnoœci państwowej południowej częœci Prus Wschodnich zadecydował plebiscyt z 11 lipca 1920, Olsztyn wraz z Warmiš pozostał przy Niemczech. Pod rzšdami Hitlera wokół miasta powstał kršg osiedli powišzanych ze œródmieœciem terenami zielonymi. W roku 1939 mieszkało tu ponad 50 000 osób. 22 stycznia 1945 Olsztyn zajęła Armia Czerwona, po kilku dniach stacjonowania żołnierze radzieccy podpalili miasto - zniszczeniu uległo ok. 40% zabudowy. W 1946 miasto liczyło 23 000 mieszkańców, a w 1950 - 45 000. Przemysł i gospodarka rozwijały się powoli. Prawdziwej dynamiki dodało dopiero otwarcie fabryki opon w 1967 roku. Zewnętrzny obraz miasta zmienił się ogromnie. Przełom w życiu politycznym oznaczało powstanie NSZZ "Solidarnoœć". W okresie stanu wojennego w mieœcie czynnie działała opozycja. Po 1989 roku odtworzony został samorzšd terytorialny, wybrano pierwszš demokratycznš radę i zarzšd miasta. Obecnie widoczny jest dalszy rozwój miasta - szybka rozbudowa dzielnicy mieszkaniowej Jaroty, rozwój fabryki Michelin. Olsztyn jest jednym z niewielu miast posiadajšcych dodatni współczynnik przyrostu naturalnego jak też dodatnie saldo migracji..